Ejup Berisha
Po Bashkimi Evropian po i ashpërson kërkesat e saj ndaj vendeve kandidate sepse zgjerimi nuk është më vetëm çështje ekonomike dhe institucionale, por ajo është edhe çështje e sigurisë, e ndikimit politik dhe e pozitës gjeostrategjike të Evropës në botë.
Si shpjegohet kjo nga aspekti politik, diplomatik dhe gjeostrategjik
Nga aspekti politik, BE-ja dëshiron që vendet e reja anëtare të kenë demokraci funksionale, institucione të qëndrueshme dhe sundim të ligjit. Ajo kërkon të sigurohet se vendet që pranohen do t’i respektojnë vlerat evropiane edhe pas anëtarësimit. Nga aspekti gjeostrategjik, lufta në Ukrainë dhe rivaliteti ndërmjet fuqive të mëdha e kanë shtyrë BE-në ta shohë zgjerimin si një mënyrë për të forcuar sigurinë dhe ndikimin e saj në Evropë. Ajo dëshiron të shmangë krijimin e hapësirave të paqëndrueshme që mund të shfrytëzohen për ndikime të jashtme politike dhe strategjike. Nga aspekti diplomatik, BE-ja kërkon që vendet kandidate të dëshmojnë se janë partnerë të besueshëm, se përafrojnë politikën e tyre të jashtme me atë të Unionit dhe se janë të gatshme të kontribuojnë në qëndrimet dhe interesat e përbashkëta evropiane. Në thelb, BE-ja dëshiron të zgjerohet, por pa rrezikuar unitetin, sigurinë dhe aftësinë e saj për të vepruar si një fuqi politike dhe diplomatike. Prandaj, ajo kërkon më shumë garanci përpara anëtarësimit dhe mekanizma më të fortë për të kontrolluar zbatimin e angazhimeve.
Për vendet kandidate, përfshirë Maqedoninë e Veriut, kjo do të thotë se nuk mjafton vetëm dëshira politike për anëtarësim. Por nevojiten reforma konkrete, besueshmëri institucionale dhe një orientim strategjik i qëndrueshëm drejt Bashkimit Evropian.
Pse ky shtrëngim në një ambient tejet të rrezikshëm dhe të acarruar ndërkombëtar?
Shtrëngimi i kërkesave nga Bashkimi Evropian është rezultat i ndryshimeve të mëdha në situatën ndërkombëtare dhe i shqetësimit të BE-së për sigurinë, stabilitetin dhe të ardhmen e vet politike. Rivalitetet ndërmjet fuqive të mëdha e kanë detyruar BE-në të mbrojë më fuqishëm hapësirën e saj politike dhe strategjike. Ajo nuk dëshiron që vendet kandidate të mbeten të ndjeshme ndaj ndikimeve dhe presioneve të jashtme. Përvojat nga zgjerimet e mëparshme kanë treguar se disa vende, pas anëtarësimit, kanë shfaqur probleme me demokracinë, pavarësinë e gjyqësorit dhe sundimin e ligjit. Prandaj, BE-ja kërkon garanci më të forta se këto standarde do të respektohen edhe pas anëtarsimit. BE-ja shqetësohet se pranimi i anëtarëve të rinj pa përgatitje të mjaftueshme mund ta vështirësojë vendimmarrjen dhe funksionimin e institucioneve të saj. BE kërkon partnerë të besueshëm, të cilët do ti ndajnë përgjegjësitë dhe do të kontribuojnë në politikën e jashtme dhe të sigurisë së përbashkët evropiane. Në thelb, BE-ja po e ashpërson politikën e zgjerimit sepse bota po bëhet më e pasigurt dhe konkurrenca për ndikim politik e strategjik po rritet. Ajo dëshiron të zgjerohet, por pa rrezikuar unitetin, sigurinë dhe funksionimin e saj të brendshëm. Këtu qëndron edhe kundërthënia kryesore pra BE ka nevojë strategjike për zgjerim, por njëkohësisht po e bën anëtarësimin më të kushtëzuar, më rigoroz dhe më të kontrolluar.
Shqip