Ejup Berisha
Për të kuptuar se si funksionojnë institucionet e Bashkimit Evropian, duhet të
shikohet përtej prizmit ligjor. BE-ja vepron si një sistem politik kompleks në të cilin
institucionet evropiane dhe shtetet anëtare ndajnë pushtetin. BE-ja nuk është
shtet Bashkimi Evropian nuk është as shtet federal si Shtetet e Bashkuara, as
organizatë e rëndomtë ndërkombëtare si OKB-ja. Ai i ka institucionet me
kompetencat e tyre, por shtetet anëtare mbeten aktorë kryesorë. Prandaj,
ekzistojnë dy nivele pushteti Niveli evropian, me Komisionin, Parlamentin,
Këshillin dhe Gjykatën e Drejtësisë dhe niveli kombëtar, me qeveritë dhe
parlamentet e shteteve anëtare. Funksionimi aktual i BE-së rrjedh kështu nga një
ekuilibër i vazhdueshëm midis interesave evropiane dhe kombëtare. Këshilli
Evropian niveli strategjik politik, Komisioni Evropian forca lëvizëse e veprimit
evropian, Këshilli Evropian e jep drejtimin politik, Parlamenti Evropian ky I cili i
përfaqëson drejtpërdrejt qytetarët e Bashkimit, fuqia e tij është shumë më e
madhe sot sesa në fillim të integrimit evropian. Këshilli i Bashkimit Evropian zëri i
qeverive.
Cili institucion I BE-së është më I rëndësishëm më dominues
Për të kuptuar se cili institucion i Bashkimit Evropian është më i rëndësishmi dhe
dominues, është e nevojshme të bëhet dallimi midis pushtetit politik, pushtetit
ekzekutiv, pushtetit legjislativ dhe përfaqësimit të shteteve anëtare dhe
qytetarëve. Nëse po flitet për pushtet politik strategjik, Këshilli Evropian është në
përgjithësi institucioni me peshën më të madhe politike, sepse udhëheqësit
kombëtarë përcaktojnë prioritetet kryesore të Bashkimit atje.Nëse flitet për
pushtetin për të filluar dhe zbatuar politika Komisioni Evropian është
jashtëzakonisht i rëndësishëm. Nëse flasim për pushtetin legjvënës Parlamenti
Evropian dhe Këshilli i Bashkimit Evropian janë dy aktorët kryesorë. Sipas një
formule të lehtë Këshilli Evropian drejtimi politik dhe strategjik, Komisioni
Evropian iniciativë, zbatim dhe mbrojtje e interesave evropiane, Parlamenti
Evropian përfaqsim, qytetarë, legjvënie dhe mbikëqyrje demokratike, Këshilli i
BE-së qeveri dhe legjvënie kombëtar
Kështu, Bashkimi Evropian funksionon më pak si një shtet me një qeveri të vetme
dominuese sesa si një sistem institucional i bazuar në ekuilibrin e pushteteve.
Është pikërisht kjo karakteristikë që e bën BE-në të ndryshme nga një shtet
tradicional.
Marrëdhëniet e vërteta midis Parlamentit, Këshillit dhe Komisionit Evropian
Marrëdhëniet aktuale midis institucioneve të Bashkimit Evropian funksionojnë
sipas një parimi të ekuilibrit institucional dhe bashkëpunimit të ngushtë, të
strukturuar rreth "trekëndëshit institucional". Ky kuadër siguron që vendimmarrja
të kombinojë mbrojtjen e interesave të përgjithshme të BE-së, qeverive
kombëtare dhe qytetarëve. Një përditësim i rëndësishëm ndodhi së fundmi kur
Parlamenti Evropian e rishikoi marrëveshjen që i strukturon marrëdhëniet e tij me
Komisionin Evropian, duke i zgjeruar prerogativat e eurodeputetëve për të forcuar
mbikëqyrjen demokratike dhe buxhetore. Funksionimi praktik i këtyre
marrëdhënieve sillet rreth disa dinamikave kryesore, Trekëndëshi i
Vendimmarrjes Institucionale Komisioni Evropian propozon ai e mban monopolin
mbi iniciativat legjvënëse ai i përgatit tekstet duke u bazuar në prioritetet
kryesore politike të përcaktuara nga Këshilli Evropian. Parlamenti Evropian dhe
Këshilli i BE-së vendosin bashkërisht. Brenda kuadrit të procedurës së zakonshme
legjvënëse (e cila ka të bëjë përafërsisht me 80% të ligjeve, këto dy organe
veprojnë si dy dhoma legjvënëse. Një tekst duhet të miratohet në terma identikë
nga të dy institucionet për t'u miratuar. "Trilogji" për negociata. Për të
përshpejtuar miratimin e ligjeve, takimet joformale të quajtura trilogji bashkojnë
përfaqësues të Parlamentit, Këshillit dhe Komisionit për të gjetur një kompromis
para votimeve zyrtare. Raportet e Kontrollit dhe barazpeshës, kontrolli politik i
Parlamentit. Parlamenti Evropian e miraton emërimin e Presidentit të Komisionit
dhe të gjithë komisionerëve. Ai gjithashtu ka fuqinë të miratojë një mocion
mosbesimi për të rrëzuar Komisionin. Kontrolli ligjor nga GJND-ja, Gjykata e
Drejtësisë së Bashkimit Evropian siguron pajtueshmërinë me ligjin dhe i arbitron
mosmarrëveshjet ligjore që mund të lindin midis institucioneve të ndryshme ose
me shtetet anëtare. Kontrolli buxhetor Gjykata Evropiane e auditorëve e shqyrton
ligjshmërinë e të ardhurave dhe shpenzimeve, duke publikuar raporte vjetore të
konsoliduara për të audituar menaxhimin financiar të Komisionit. Çështjet aktuale
në marrëdhëniet kushtëzimi i sundimit të ligjit, institucionet po bashkëpunojnë
më ngushtë në kontrollin e fondeve buxhetore, duke lidhur qasëshmërinë në
fondet e BE-së me pajtueshmëri me kriteret e raportit vjetor të sundimit të ligjit.
Negociatat buxhetore afatgjate po përgatet në mënyrë aktive korniza financiare
shumëvjeçare (KFSH) nga ane e institucioneve evropiane, e cila po gjeneron
manovra të rëndësishme politike mbi ndarjen dhe rritjen e burimeve të Bashkimit
Evropjan.
Shqip