Etem Xheladini
Njerëzit nuk maten me kilogramë e as me metra, por me madhësinë e zemrës, fisnikërinë e shpirtit, urtësinë e mendjes dhe veprat që lënë gjurmë në jetën e të tjerëve. Madhështia e njeriut nuk qëndron në pamjen e jashtme, në titujt që bart apo në postet që ushtron, por në vlerat njerëzore, në sjelljen e tij dhe në gjurmët që lë pas vetes.
Nuk ka dilemë se shkollimi i jep njeriut dije, horizont dhe mundësi për ta kuptuar më mirë botën, por diploma nuk është garanci për inteligjencë, urtësi, mençuri apo fisnikëri. Ajo dëshmon se ke përfunduar një rrugëtim akademik, por jo domosdoshmërisht se ke mësuar të mendosh në mënyrë kritike, të kuptosh jetën, të respektosh mendimin ndryshe dhe t’i vlerësosh drejt njerëzit.
Ka njerëz pa diploma universitare që zotërojnë inteligjencë të jashtëzakonshme, mendje të mprehtë, urtësi dhe përvojë jetësore, të cilat nuk mund të fitohen vetëm në auditorët universitarë. Jeta është një universitet më vete, ndërsa përvoja është një mësuese që shpeshherë të mëson atë që librat nuk arrijnë ta shpjegojnë. Prandaj, mos e ngatërroni titullin akademik me vlerën njerëzore. Shkollimi është pasuri e çmuar, por mendja e hapur, karakteri i fortë, dinjiteti, ndershmëria dhe mençuria janë pasuri edhe më të mëdha. Njeriu i arsimuar duhet të jetë edhe i kulturuar, i matur në fjalë, i drejtë në gjykime dhe modest në sjellje. Përndryshe, dija pa urtësi mund të shndërrohet në mendjemadhësi, ndërsa titulli pa karakter mbetet vetëm një emërtim. Një urtësi tjetër na këshillon të ndjekim gjithmonë rrugën e mesme dhe të mos i ndajmë njerëzit e gjërat me thikë, sikur gjithçka në jetë të ishte vetëm bardh e zi. Në gjykimet tona duhet të ketë maturi, mirëkuptim dhe drejtësi, sepse një fjalë e pamatur mund të lëndojë një shpirt, ndërsa një gjest i vogël respekti mund t’i japë dikujt forcë për të vazhduar përpara. Respekti duhet të jetë pjesë e karakterit tonë, por ai nuk duhet të ngatërrohet me nënshtrimin, servilizmin apo heqjen dorë nga dinjiteti. Të respektosh të tjerët është virtyt, por të respektosh edhe veten është domosdoshmëri.
Njeriu me zemër të mirë është si një kandil që shpërndan dritë edhe në errësirën më të madhe. Ai jep nga vetja, ndihmon pa kërkuar shpërblim, fal pa bërë zhurmë dhe qëndron pranë të tjerëve edhe atëherë kur vetë ka nevojë për përkrahje. Por edhe zemra më e mirë ka kufijtë e saj. Prandaj, duhet të mësojmë të japim me dashamirësi, por edhe të ruajmë dinjitetin, shëndetin shpirtëror dhe forcën tonë njerëzore. Shpeshherë, pikërisht atëherë kur mendojmë se jemi pajisur me dije dhe përvojë të mjaftueshme, jeta na përball me stuhi, padrejtësi dhe sprova të papritura. Atëherë kuptojmë se jo çdo buzëqeshje është sinqeritet, jo çdo përshëndetje është miqësi dhe jo çdo dorë e zgjatur vjen për të ndihmuar. Fatkeqësisht, në disa raste, përvoja na kujton shprehjen e vjetër filozofike: «Njeriu për njeriun është ujk!» Por kjo nuk duhet të na bëjë të humbim besimin te njerëzimi. Përkundrazi, duhet të na mësojë të jemi më të kujdesshëm në zgjedhjen e miqve, më të matur në besim dhe më të vendosur në mbrojtjen e parimeve tona. Në fund të fundit, nuk ka rëndësi sa gjatë ke jetuar, sa tituj ke fituar, sa pasuri ke grumbulluar apo sa poste ke ushtruar. Rëndësi ka se sa njerëz ke respektuar, sa zemra ke gëzuar, sa të padrejta ke penguar dhe sa vepra të mira ke lënë pas vetes. Mos u përpiq të dukesh i madh para njerëzve, por përpiqu të jesh i vlefshëm për ta. Mos kërko të të nderojnë për titullin që mban, por për karakterin që dëshmon. Sepse titujt mund të harrohen, pasuria mund të shpenzohet, postet mund të humben, por veprat e mira dhe gjurmët e sinqerta në kujtesën e njerëzve mbeten të përjetshme. Madhështia e njeriut nuk matet me atë që ka, por me atë që jep, jo me atë që thotë për veten, por me atë që dëshmojnë veprat e tij.
Në fund, nuk është e rëndësishme sa vend ke zënë në shoqëri, por sa vend ke lënë në zemrat e njerëzve. Sepse njeriu i madh nuk është ai që qëndron mbi të tjerët, por ai që, me zemrën, karakterin dhe veprat e tij, i ngre edhe të tjerët.
Shqip