Mateo Prifti është një i ri nga Tirana, i cili ta kthen besimin se Shqipëria nuk duhet të brengoste për të ardhmen e saj edhe kur ju kaplon skepticizmi më i madh lidhur me perspektivat se kah po shkojmë dhe ku do të përfundojmë. Modest në sjellje, por mjaft i mprehtë në mendim dhe dhe elokuent shprehje, Prifti në intervistën për portalin Lideri.mk ka folur lidhur me zhvillimet aktuale që na preokupojnë.
Lideri: Kush është Mateo Prifti? Na tregoni pak për sukseset tuaja.
Mateo Prifti: Jam një djalë nga Tirana që ka nisur si artist. Përpara se të prekja një rresht kodi, merresha me vizatim, me dizajn, me imazhe më tërhiqte gjithmonë ideja e të krijoje diçka nga hiçi dhe ta shihje atë të jetonte te dikush tjetër. Kam qenë kurioz në natyrë, gjithmonë duke provuar gjëra të reja, dhe pikërisht ky kuriozitet më çoi nga arti te teknologjia. Kuptova se software ishte thjesht një kanavacë tjetër, vetëm se kjo kanavacë mund të prekte miliona njerëz njëherësh.
Ai është filli që lidh gjithçka për mua! Gjithmonë jam tërhequr nga gjërat që prekin shumë njerëz. Kalimi nga arti te inxhinieria nuk ishte një kthesë, ishte një vazhdim: e njëjta dëshirë për të krijuar, vetëm me mjete që shkojnë më larg. Sot ndërtoj produkte dixhitale, software që përdoret çdo ditë nga njerëz që s’do t’i takoj kurrë.
Por sukseset që më kanë lënë gjurmë nuk i mat me tituj. Koha ime me Këshillin Rinor të Ambasadës Amerikane është një ndër to jo sepse ‘drejtova’ dikë, por sepse u ulëm bashkë një grup të rinjsh nga gjithë vendi dhe i menduam e i ndërtuam vetë nismat tona për qytetarinë aktive. Ajo ndjesia kur ide e përbashkët kthehet në diçka konkrete vlen për mua më shumë se çdo gjë. Suksesi, në fund, është kur diçka që keni nisur së bashku vazhdon të ecë edhe pa ju.
Mateo Prifti në pritjen e ish sekretarit amerikan të shtetit John Carry në Tiranë
Lideri: Keni pasur shumë udhëtime dhe pjesëmarrje në forume kombëtare e ndërkombëtare. Cilat do t’i veçonit?
Mateo Prifti: Çdo udhëtim të mëson diçka, por dy më kanë formuar vërtet. Global Entrepreneurship Summit ishte i pari ku kuptova se ideja e një të riu nga Tirana mund të qëndrojë në të njëjtën tryezë me sipërmarrës nga e gjithë bota që kufiri i vetëm real është ai që vendos vetë. Aty mësova se sipërmarrja nuk është thjesht biznes; është një mënyrë për të zgjidhur probleme.
Do të veçoja edhe përvojën me rrjetin e lidershipit Ron Brown dhe programet e Ambasadës Amerikane, sepse aty fokusi nuk ishte vetëm te ‘çfarë di’, por te ‘çfarë lë pas’. Mësova se lidershipi i vërtetë nuk matet me sa lart shkon ti, por me sa njerëz ngre me vete. Ato forume më dhanë një rrjet miqsh e mentorësh anembanë botës, por mbi të gjitha më kthyen në shtëpi me përgjegjësinë për të sjellë diçka konkrete këtu sepse s’ka kuptim të mësosh jashtë e të mos i kthehesh vendit tënd.
Lideri: Po planet për të ardhmen, cilat janë?
Mateo Prifti: Dua të vazhdoj të ndërtoj produkte teknologjike që zgjidhin probleme reale dhe që mund të lindin nga Shqipëria, jo vetëm të importohen. Më intereson pika ku takohen teknologjia dhe ndikimi shoqëror: mjete që u japin të rinjve akses te informacioni, te mundësitë dhe te zëri i tyre.
Paralelisht, dua të mbetem i lidhur me punën rinore. Ëndrra ime e gjatë është të ndihmoj në krijimin e një ekosistemi ku një i ri me një ide të mirë gjen mentorim, financim dhe besim këtu, pa pasur nevojë të ikë. Nuk e di nëse kjo do të vijë përmes sipërmarrjes, përmes shoqërisë civile apo një dite edhe përmes politikës por dua të jem mes njerëzve që e ndërtojnë atë urë, jo mes atyre që thjesht ankohen që s’ekziston.
Lideri: Sa vlerësohet sot rinia shqiptare nga politika, por edhe në sfera të tjera?
Mateo Prifti: Të jem i sinqertë: rinia përmendet shumë dhe dëgjohet pak. Në fushatë je ‘e ardhmja e vendit’, por pas zgjedhjeve rrallë të kërkojnë mendimin para se të marrin vendimet që prekin pikërisht jetën tënde. Politika ende e sheh të riun si elektorat ose si dekor, jo si partner. Kjo është gjynah, sepse kjo brez ndoshta është më i aftë, më i shkolluar dhe më i lidhur me botën se çdo brez para tij.
Në sfera të tjera tabloja është më e ndritur. Në teknologji, në art, në sport, në sipërmarrje, të rinjtë shqiptarë po dëshmojnë veten kudo shpesh më shpejt jashtë sesa brenda, sepse jashtë gjejnë meritokraci. Problemi nuk është te talenti; talent kemi me bollëk. Problemi është te besimi që u jepet dhe te hapësira që u lihet. Kur dikush vendos t’u besojë të rinjve, ata pothuajse gjithmonë e kthejnë atë besim shumëfish.
Mate Prifti si 18 vjeçar ishte pjesëmarrës në “samitin e Obamës” në Kenia
Lideri: Si do të dukej politika po t’i jepej hapësirë më e madhe rinisë?
Mateo Prifti: Do të ishte më pak teatër dhe më shumë zgjidhje. Të rinjtë e kanë më të vështirë të durojnë fjalimet boshe dhe armiqësitë e vjetra ata pyesin ‘po problemi si zgjidhet?’. Një politikë me hapësirë reale për rininë do të ishte më transparente, sepse ky brez është rritur me akses te informacioni dhe e ka të vështirë të besojë premtime pa fakte.
Do të ishte gjithashtu më pak e mbyllur. Sot, për të hyrë në politikë shpesh të duhet të presësh radhën pas të njëjtëve emra prej tridhjetë vjetësh. Po t’u hapej dera njerëzve të rinj në bazë të aftësisë e jo të lidhjeve, do të kishim politikanë që mendojnë për dekadat e ardhshme, jo për zgjedhjet e ardhshme. Nuk them që rinia ka gjithë përgjigjet por energjia, ndershmëria dhe mungesa e ‘borxheve’ të së kaluarës do t’i bënin shumë mirë qeverisjes.
Lideri: Si i vlerësoni protestat në Tiranë dhe gjithandej? Sa kanë gjasë të arrijnë qëllimet?
Mateo Prifti: Çdo protestë paqësore është shenjë shëndeti për një demokraci do të thotë që njerëzit ende besojnë se zëri i tyre ka peshë. Ajo që më duket veçanërisht domethënëse te kjo valë është se zemërimi nuk i drejtohet vetëm njërës anë; shumë qytetarë, sidomos të rinj, po shfaqin mosbesim ndaj gjithë klasës politike. Kjo nuk është thjesht kundërshtim ndaj një qeverie është një kërkesë për një standard tjetër në tërësi.
A do t’i arrijnë qëllimet? Varet se si e maten. Nëse synimi është rrëzimi i menjëhershëm i dikujt, protestat rrallë sjellin rezultate të shpejta dhe rreziku është që energjia të shuhet në lodhje ose, më keq, në dhunë gjë që e dëmton vetë kauzën. Por nëse synimi është të ndryshojë biseda publike, të rritet presioni për llogaridhënie dhe t’u tregohet politikanëve se njerëzit po shohin, atëherë ato tashmë po e bëjnë punën e tyre. Ndryshimi i vërtetë rrallë vjen brenda një sheshi; vjen kur energjia e sheshit kthehet në organizim të qëndrueshëm, në vota dhe në kërkesa konkrete. Shpresoj që kjo energji të kanalizohet aty dhe gjithmonë në mënyrë paqësore.
Lideri: Si ta ndalojmë ikjen e rinisë nga vendlindja?
Mateo Prifti: Së pari, duke qenë të sinqertë: të rinjtë nuk ikin sepse s’e duan Shqipërinë. Ikin sepse duan një jetë ku puna shpërblehet, ku institucionet funksionojnë dhe ku e ardhmja nuk varet nga njohjet. Pra zgjidhja nuk është t’i bindim të mos ikin me fjalë patriotike është t’u japim arsye reale për të qëndruar.
Konkretisht: paga dhe mundësi që e bëjnë të mundur të ndërtosh një jetë këtu; meritokraci, që një i ri të dijë se vendin e fiton me aftësi, jo me lidhje; dhe një ekosistem ku ideja jote gjen mentorim e financim. Më duhet të theksoj edhe diçka: ikja nuk është gjithmonë humbje. Një i ri që studion ose punon jashtë dhe pastaj kthehet ose investon, mentoron e lidh Shqipërinë me botën nga larg është pasuri. Diaspora është një burim i jashtëzakonshëm po ta trajtojmë si partner, jo si njerëz ‘të humbur’. Detyra jonë është të ndërtojmë një vend ku të kthehesh të jetë po aq tërheqëse sa të ikësh. Atë ditë, problemi zgjidhet vetë.
Shqip