Në vitin 1954, Dag Hammarskjöld na kujtoi një mendim: “Kombet e Bashkuara nuk janë krijuar për të na çuar në parajsë, por për të na shpëtuar nga ferri.”, tha mes tjerash kryeministri i Maqedonisë së Veriut, Hristijan Mickoski në fjalimin e tij në Asamblenë e Përgjithshme të OKB-së,.
Mickoski theksoi se Maqedonia nuk kërkon rrugë më të lehtë, por rrugë të rregulluar me rregulla – një shtet i vogël ka të drejtë për të njëjtin dinjitet dhe të njëjtin zë si fuqitë e mëdha
Ja fjalimi i plotë në Nju Jork:
Zotëri President,
Zotëri Sekretar i Përgjithshëm,
Shkëlqesi,
Zonja dhe zotërinj,
Një fëmijë që këtë vjeshtë për herë të parë do të ulet në bankën e shkollës, në vitin 2040 do të jetë një i ri në prag të pjekurisë. Nuk e dimë saktësisht se si do të duket bota në të cilën do të jetojë. Por tashmë e dimë se do të jetë ndryshe nga bota jonë.
Inteligjenca artificiale do t’i transformojë profesionet, industritë dhe mënyrat se si merren vendimet. Energjia do të funksionojë sipas një rendi dhe logjike të re. Ndryshimet klimatike do të ndikojnë mbi ekonomitë, bujqësinë, qytetet dhe lëvizjen e njerëzve. Ndryshimet demografike do të riformësojnë tregjet e punës dhe sistemet e mbrojtjes sociale. Siguria nuk do të varet më vetëm nga ushtritë dhe kufijtë, por edhe nga rrjetet elektrike, qendrat e të dhënave, kabllot, satelitët, algoritmet dhe besimi në informacionin që marrim çdo ditë.
E megjithatë, sot, ndërsa përgatitemi për atë të ardhme, miliona njerëz jetojnë mes luftës ose nën kërcënimin e luftës. Më shumë se njëqind milionë njerëz janë zhvendosur me forcë. Më shumë se 270 milionë fëmijë dhe të rinj nuk ndjekin shkollën.
Ky është paradoksi i kohës sonë. Njerëzimi nuk ka pasur kurrë mundësi kaq të mëdha shkencore dhe teknologjike. E megjithatë, asnjëherë nuk ka qenë më e qartë se fuqia teknologjike nuk krijon automatikisht edhe urtësi politike.
Prandaj, pyetja e vërtetë përpara kësaj Asambleje nuk është vetëm se si do t’i menaxhojmë krizat në vitin 2026. Pyetja e vërtetë është: çfarë rendi ndërkombëtar do t’ia lëmë brezit që sot nis shkollën?
Për një shtet të vogël si vendi im, kjo nuk është çështje akademike. Kjo është çështje mbijetese.
Para tridhjetë e tre vitesh, kur u bëmë pjesë e Kombeve të Bashkuara, bota dukej shumë ndryshe. Lufta e Ftohtë kishte përfunduar. Ekzistonte shpresa se po fillonte një epokë e re – një epokë në të cilën bashkëpunimi gradualisht do ta zëvendësonte konfliktin.
Megjithatë, rajoni ynë jetonte në një realitet krejt tjetër. Jugosllavia po shpërbëhej me gjakderdhje. Luftërat zhvilloheshin menjëherë pas kufijve tanë. Frika se dhuna mund të përhapej ishte reale.
Megjithatë, vendi im zgjodhi paqen. Zgjodhi stabilitetin. Në këto rrethana, në territorin tonë, Kombet e Bashkuara bënë diçka që deri atëherë nuk e kishin bërë kurrë: krijuan misionin e parë paqeruajtës parandalues në historinë e Organizatës.
Kjo përvojë la një mësim të thellë në kujtesën tonë kombëtare, një mësim të cilit do t’i rikthehem në fund të fjalimit tim.
Paqja nuk fillon kur përfundon lufta. Paqja fillon kur politika është mjaftueshëm e mençur për ta parandaluar luftën që të mos fillojë fare.
Ndoshta për këtë arsye shtetet e vogla ndonjëherë e shohin ndryshe politikën ndërkombëtare.
Fuqitë e mëdha kanë hapësirë për kthesa strategjike që shtetet e vogla thjesht nuk e kanë. Për një fuqi të madhe, një vlerësim i gabuar gjeopolitik mund të nënkuptojë ndryshim të strategjisë. Por për një shtet të vogël, i njëjti gabim mund të nënkuptojë një dekadë të humbur.
Prandaj nuk mund t’i lejojmë vetes të jemi indiferentë ndaj rregullave. As nuk mund të besojmë se rregullat do të mbrohen vetë.
Bota që po formohet para nesh është një botë e konkurrencës më të ashpër. Fuqia po rishpërndahet. Marrëdhëniet ndërmjet fuqive të mëdha po formësohen gjithnjë e më shumë nga tregtia, teknologjia, energjia, lëndët e para kritike, rrugët e transportit dhe infrastruktura digjitale.
Ajo që deri dje e quanim ndërvarësi ekonomike, sot gjithnjë e më shumë e shohim edhe si çështje të sigurisë kombëtare. Globalizimi nuk po zhduket. Ai po riformësohet. Zinxhirët e furnizimit po ndryshojnë. Prodhimi po bëhet përsëri çështje gjeopolitike.
Shtetet nuk pyesin vetëm se ku diçka mund të prodhohet më lirë, por edhe kujt mund t’i besohet; jo vetëm nga vjen energjia, por edhe nëse do të jetë e disponueshme kur të vijë kriza; jo vetëm kush po zhvillon gjeneratën e ardhshme të teknologjive, por edhe kush do t’i përcaktojë rregullat sipas të cilave ato do të funksionojnë.
Edhe aleancat po ndryshojnë nën presionin e së njëjtës botë.
Qytetarët maqedonas e dinë se ku përkasin. Ne jemi aleat në NATO. Shtetet e Bashkuara të Amerikës janë partneri ynë strategjik. Anëtarësimi i plotë në Bashkimin Evropian është përcaktimi ynë strategjik.
Këto nuk janë tri politika të nd
Shqip