✨ Një jetë kushtuar arsimit, një veprimtari në shërbim të kujtesës kombëtare dhe një figurë intelektuale që mbetet e lidhur me njerëzit dhe komunitetin.
📖 Historia e një kombi nuk shkruhet vetëm nga ngjarjet e mëdha, nga betejat apo nga figurat politike. Ajo shkruhet edhe nga mësuesit, pedagogët, studiuesit, shkrimtarët dhe intelektualët që me punën e tyre ndërtojnë themelet e vetëdijes kombëtare dhe ua përcjellin dijen brezave të ardhshëm.
Një ndër këta personalitete të arsimit dhe kulturës shqiptare është padyshim Prof. Dr. Avzi Mustafa, i lindur më 15 qershor 1949 në Greshnicë të Kërçovës, një emër i njohur në fushën e pedagogjisë, gjuhësisë, didaktikës dhe historisë së arsimit shqiptar.
🎓 FËMIJËRIA DHE RRUGËTIMI ARSIMOR
Rrugëtimi i tij arsimor nisi në vendlindje, në Greshnicë, dhe vazhdoi në Zajaz, për të marrë më pas drejtimin drejt Shkupit, ku kreu shkollën e mesme në Normalen “Zef Lush Marku”, të cilën e përfundoi në vitin 1968.
Kjo shkollë ka pasur një rol të rëndësishëm në përgatitjen e mësuesve shqiptarë dhe në zhvillimin e arsimit në gjuhën shqipe.
Studimet universitare në pedagogji i përfundoi në Universitetin e Shkupit në vitin 1975. Më pas vazhdoi studimet pasuniversitare në Universitetin e Zagrebit, ndërsa në vitin 1982 përfundoi edhe studimet në Gjuhë dhe Letërsi Shqipe.
Rrugëtimin shkencor e vazhdoi me doktoraturën në Universitetin e Shkupit, ku në vitin 1992 mori gradën Doktor i Shkencave Filologjike në fushën e linguadidaktikës.
Në vitin 2003 u zgjodh profesor ordinar në Fakultetin Filologjik “Bllazhe Koneski” në Shkup.
🏛️ NJË JETË E LIDHUR ME UNIVERSITETIN DHE ARSIMIN SHQIP
Karriera e tij profesionale nisi në vitin 1975, kur filloi punën si bibliotekar në Katedrën e Gjuhës dhe Letërsisë Shqipe në Shkup, detyrë të cilën e ushtroi deri në vitin 1981.
Në vitin 1983 u zgjodh ligjërues i metodikës së gjuhës dhe letërsisë shqipe.
Gjatë karrierës së tij akademike, ai kontribuoi në disa institucione të arsimit të lartë, ndër të cilat:
🔹 Fakulteti Filologjik i Universitetit të Shkupit.
🔹 Fakulteti Pedagogjik “Shën Kliment Ohridski”.
🔹 Fakulteti i Shkencave Islame në Shkup.
🔹 Universiteti Shtetëror i Tetovës.
Një vend të veçantë në veprimtarinë e tij zë angazhimi në Universitetin e Tetovës që nga fillimet e tij, duke kontribuar në zhvillimin dhe konsolidimin e arsimit të lartë në gjuhën shqipe.
Përkushtimi i tij nuk u kufizua vetëm në ligjërata universitare. Ai u angazhua edhe në përgatitjen e kuadrove të reja arsimore, hartimin e programeve mësimore, përgatitjen e teksteve shkollore dhe zhvillimin e metodikës së mësimdhënies së gjuhës dhe letërsisë shqipe.
📚 VEPRIMTARIA SHKENCORE DHE BOTIMET
Një nga dimensionet më të rëndësishme të veprimtarisë së Prof. Dr. Avzi Mustafës është krijimtaria shkencore dhe pedagogjike.
Ai nuk është marrë vetëm me teorinë e arsimit, por edhe me dokumentimin e historisë së shkollës shqipe, me figurat e mësuesve dhe me zhvillimin e metodave bashkëkohore të mësimdhënies.
📕 1. “Figura mësuesish shqiptar I” (1995)
Një vepër kushtuar figurave të mësuesve shqiptarë, njerëzve që me punën dhe përkushtimin e tyre kontribuuan në zhvillimin e arsimit dhe përhapjen e dijes në gjuhën shqipe.
📕 2. “Edukimi dhe arsimimi nëpër shekuj” (1997)
Një trajtim i zhvillimit të edukimit dhe arsimit në perspektivë historike, duke sjellë në vëmendje rëndësinë e procesit arsimor në formimin e shoqërisë.
📕 3. “Zhvillimi i shkollimit fillor në gjuhën shqipe në Maqedoni nga viti 1945 deri më 1975” (1998)
Një studim me rëndësi për historinë e arsimit shqiptar, që trajton një periudhë të rëndësishme të zhvillimit të shkollës fillore në gjuhën shqipe.
📕 4. “Didaktika e gjuhës dhe e leximit letrar” (2002, ribotim 2006)
Një nga veprat e tij pedagogjike, e cila shërben si literaturë për përgatitjen e mësimdhënësve dhe për trajtimin metodik të mësimit të gjuhës dhe leximit letrar.
📕 5. “Variacionet gjuhësore” (2008)
Një botim që trajton çështje të variacionit gjuhësor dhe komunikimit, i botuar në gjuhën shqipe dhe maqedonase.
📕 6. “Gjurmë ndër vite” (2014)
Një vepër që përmbledh pjesë të veprimtarisë dhe përvojës së tij ndër vite.
📕 7. “Shënime arsimore fetare shqiptare” (2017)
Një botim që trajton çështje të arsimit dhe traditës fetare shqiptare.
📕 8. “Leksikon i pishtarëve të arsimit shqip në Maqedoni 1941–1981” (2024)
Një ndër botimet që meriton vëmendje të veçantë për karakterin e tij dokumentues dhe historik.
Kjo vepër synon të ruajë kujtesën e figurave që kanë kontribuar në zhvillimin e arsimit shqip gjatë periudhës së përfshirë në studim, duke i dhënë rëndësi mësuesve, pedagogëve dhe veprimtarëve të arsimit.
Në vitin 2026 është botuar edhe një ribotim i plotësuar i kësaj vepre.
✍️ Krahas këtyre botimeve, Avzi Mustafa është marrë edhe me hartimin e teksteve shkollore, abetareve, librave të leximit, fletoreve të punës dhe literaturës universitare.
Këto botime dëshmojnë për një veprimtari që përfshin si auditorët universitarë, ashtu edhe bankat shkollore të nxënësve.
🏛️ VEPRIMTARIA INSTITUCIONALE DHE ORGANIZATIVE
Përveç punës universitare dhe shkencore, Avzi Mustafa ka qenë i angazhuar edhe në organizimin e jetës arsimore, kulturore dhe intelektuale shqiptare.
Ndër angazhimet e tij institucionale përmenden:
🔹 Kryetar i Shoqatës së Gjuhës dhe Letërsisë Shqipe.
🔹 Kryetar i Lidhjes së Arsimtarëve të Gjuhës dhe Letërsisë Shqipe në Maqedoni.
🔹 Kryetar i Unionit të Intelektualëve Shqiptarë në Maqedoni.
🔹 Themelues, kryeredaktor dhe redaktor përgjegjës i revistës shkencore “Shqyrtime Albanologjike”.
🔹 I angazhuar në themelimin e Akademisë Shqiptare të Shkencave dhe Arteve në Maqedoni.
🔹 I lidhur me veprimtarinë e Institutit të Trashëgimisë Kulturore dhe Shpirtërore të Shqiptarëve.
Këto angazhime dëshmojnë se veprimtaria e tij ka shkuar përtej karrierës personale, duke përfshirë edhe ndërtimin e hapësirave institucionale për zhvillimin e shkencës, arsimit dhe kulturës shqiptare.
🏅 VLERËSIMET DHE MIRËNJOHJET
Puna e tij shumëvjeçare është vlerësuar me çmime dhe mirënjohje të ndryshme.
Ndër vlerësimet e dokumentuara përmenden:
🏅 2003 – Çmimi “Kliment Ohridski”.
🏅 2006 – Çmimi për veprimtari jetësore “11 Tetori”.
🏅 2007 – Plaketa “Shën Qirili dhe Metodi”.
🏅 2015 – Çmimi kombëtar “Ali Vishko”.
🏅 2024 – Çmimi shtetëror “22 Nëntori”.
🏅 2025 – Plaketa e Nderit e Universitetit “Nënë Tereza”.
Çmimi shtetëror “22 Nëntori”, i ndarë më 22 nëntor 2024, ka një domethënie të veçantë, pasi lidhet me Ditën e Alfabetit të Gjuhës Shqipe dhe vlerësimin e kontributit në ruajtjen dhe zhvillimin e gjuhës e kulturës shqiptare.
🇦🇱 GJUHA AMTARE DHE IDENTITETI KOMBËTAR
Një temë që zë vend të rëndësishëm në interesimin e tij është ruajtja e gjuhës amtare dhe identitetit shqiptar.
Për një pedagog dhe studiues që një pjesë të madhe të jetës ia ka kushtuar gjuhës dhe arsimit, kjo çështje nuk është vetëm temë akademike, por edhe përgjegjësi shoqërore.
Rëndësia e gjuhës shqipe, edukimi i brezave të rinj, ruajtja e identitetit dhe përcjellja e trashëgimisë kulturore janë çështje që kërkojnë vëmendje të vazhdueshme, veçanërisht në rrethanat e sotme dhe në mesin e mërgatës shqiptare.
Sepse një gjuhë nuk ruhet vetëm në libra, por edhe në familje, në shkolla, në komunikimin e përditshëm dhe në kujdesin që secili brez tregon ndaj gjuhës së të parëve.
🤝 AVZI MUSTAFA DHE LIDHJA E TIJ ME NEREZIN
Përtej auditorëve universitarë, librave dhe veprimtarisë së tij shkencore, Prof. Dr. Avzi Mustafa është edhe një njeri që e njeh dhe e vlerëson jetën e përditshme, shoqërinë dhe mikpritjen.
Duke jetuar në afërsi të Nerezit, në lagjen Gjorçe Petrov, ai ka krijuar një lidhje të veçantë me këtë vendbanim, ku shpesh e kalon një pjesë të ditës në shoqëri me njerëzit e zonës.
Për ne, banorët dhe miqtë e Nerezit, ai nuk është vetëm emri i një profesori të njohur universitar, por edhe një fytyrë e njohur e takimeve dhe bisedave të përditshme.
Jo rrallëherë kishim rastin ta takonim edhe te berberi i ndjerë, aga Fevzi Saliu, një figurë e njohur dhe me kujtime të veçanta për Nerezin.
Aty, në atë ambient tradicional, ku njerëzit takoheshin, bisedonin dhe ndanin kujtime, mund ta gjeje edhe profesor Avziun në shoqëri me njerëzit e vendit.
Janë pikërisht këto momente të thjeshta që krijojnë kujtime dhe e bëjnë një personalitet të afërt me komunitetin.
🕌 Po ashtu, Avzi Mustafa është edhe një njeri besimtar, i cili të premteve, në ditën e xhumasë, falet në Nerez, duke ruajtur kështu lidhjen e tij shpirtërore me këtë mjedis dhe me njerëzit e tij.
Kjo anë e jetës së tij, përtej titujve dhe veprave akademike, tregon një dimension tjetër të personalitetit: njeriun që e vlerëson shoqërinë, miqësinë, besimin dhe afërsinë me njerëzit.
Është kënaqësi kur një intelektual i këtij formati, me një karrierë kaq të gjatë akademike, është njëkohësisht pjesë e jetës sonë të përditshme në Nerez.
Sepse personalitetet nuk njihen vetëm nga titujt që mbajnë dhe librat që shkruajnë, por edhe nga mënyra se si jetojnë mes njerëzve, si komunikojnë me ta dhe si e ruajnë afërsinë njerëzore.
🌟 NJË TRASHËGIMI QË DUHET NJOHUR DHE RUAJTUR
Prof. Dr. Avzi Mustafa i përket asaj gjenerate intelektualësh që e kanë lidhur jetën me librin, universitetin, shkollën dhe kërkimin shkencor.
Rrugëtimi i tij nga Greshnica e Kërçovës, përmes Shkupit dhe Zagrebit, deri te auditorët universitarë dhe institucionet shkencore, përbën një kapitull të rëndësishëm të veprimtarisë së tij profesionale.
Me studimet, librat, tekstet shkollore, punën pedagogjike dhe dokumentimin e figurave të arsimit shqiptar, ai ka kontribuar në ruajtjen dhe pasurimin e trashëgimisë sonë arsimore e kulturore.
Veçanërisht, puna për dokumentimin e mësuesve dhe pishtarëve të arsimit shqip ka rëndësi për kujtesën kolektive, sepse pas çdo shkolle, pas çdo libri dhe pas çdo brezi të arsimuar qëndrojnë njerëz që kanë punuar me përkushtim, shpesh në kushte të vështira.
Një komb që nuk i dokumenton mësuesit, studiuesit dhe intelektualët e vet, rrezikon të humbasë një pjesë të rëndësishme të kujtesës së tij historike.
Prandaj, njohja dhe vlerësimi i figurave të tilla nuk duhet të mbetet vetëm në nivelin e mirënjohjeve dhe ceremonive, por duhet të jetë pjesë e kujtesës sonë kulturore dhe kombëtare.
RESPEKT PËR PROF. DR. AVZI MUSTAFËN!
Për dijen, punën, përkushtimin ndaj arsimit shqip dhe për lidhjen e tij njerëzore me komunitetin e Nerezit!
📖 Sepse dija i jep njeriut emër, veprat i japin jetë kujtesës, ndërsa njerëzillëku e mban atë të afërt me njerëzit.
🇦🇱 Nerezi dhe komuniteti ynë kanë kënaqësinë të kenë pranë një personalitet të tillë të arsimit dhe kulturës shqiptare.
Shqip