Ejup Berisha
Shteti bashkëkohor nuk është thjesht një aparat që ushtron autoritetin e tij mbi një territor dhe një popullsi të caktuar. Ai është një sistem politik, ligjor dhe institucional, funksioni kryesor i të cilit është të organizojë jetën kolektive, të mbrojë qytetarët dhe të garantojë rendin demokratik. Në një shtet bashkëkohor demokratik, pushteti politik duhet të kufizohet me Kushtetutë dhe me ligj. Prandaj, shteti duhet të jetë mjaft i fortë për të siguruar sigurinë dhe rendin publik, por edhe mjaftueshëm i kontrolluar për të shmangur arbitraritetin.
Mbrojtja e të Drejtave të Njeriut
Një nga misionet themelore të shtetit bashkëkohor është mbrojtja e të drejtave dhe lirive themelore të njeriut. Kjo e përfshin mbrojtjen e dinjitetit njerëzor, lirinë e shprehjes, lirinë e mendimit, barazinë para ligjit, lirinë e ndërgjegjes, të drejtën e pronës, të drejtën për gjykim të drejtë dhe mbrojtjen nga përdorimi arbitrar i pushtetit. Këto të drejta nuk duhet të mbeten thjesht parime të sanksionuara në Kushtetutë. Ato duhet të mbrohen konkretisht nga gjykata të pavarura, institucione efektive, nga administrata profesionale dhe mekanizma ligjorë që u mundësojnë qytetarëve të mbrojnë të drejtat e tyre.
Garantimi i Demokracisë
Shteti bashkëkohor duhet t’u lejojë qytetarëve të marrin pjesë në jetën politike dhe të kontribuojnë në përcaktimin e pushtetit. Zgjedhjet e lira, pluralizmi politik, Parlamenti, opozita, liria e mediave, shoqëria civile dhe pjesëmarrja e qytetarëve janë elementë të rëndësishëm të demokracisë. Megjithatë, demokracia nuk do të thotë thjesht pushtet absolut i shumicës. Edhe vetë shumica duhet të respektojë Kushtetutën, ligjin dhe të drejtat themelore të qytetarëve dhe të pakicave.
Në një shtet bashkëkohor, demokracia sigurohet nga Kushtetuta, sundimi i ligjit, ndarja e pushteteve, zgjedhjet e lira dhe pluralizmi politik.
Këtu institucionet e përforcojnë njëra-tjetrën, gjyqësori duhet të jetë i pavarur dhe të drejtat dhe liritë themelore të qytetarëve duhet të mbrohen.
Me pak fjalë, demokracia mbështetet në pushtet të kufizuar, i cili është përgjegjës ndaj qytetarëve.
Sundimi i Ligjit
Një shtet bashkëkohor nuk mund të jetë vërtet demokratik vetëm për faktin se mban zgjedhje. Ai duhet të jetë gjithashtu një shtet i qeverisur nga sundimi i ligjit. Kjo do të thotë që të gjithë i nënshtrohen Kushtetutës dhe ligjit: qytetarët, qeveria, ministrat, anëtarët e Parlamentit, presidenti dhe institucionet publike.
Parimi themelor është, pra, se pushteti nuk duhet të jetë mbi ligjin, por i njëjti duhet të jetë i kufizuar ligjërisht, i kontrolluar dhe i përgjegjshëm.
Ndarja dhe Baraspeshimi i Pushteteve
Shteti bashkëkohor kërkon të parandalojë përqendrimin e tepërt të pushtetit në duart e një institucioni ose individi të vetëm. Kjo është arsyeja pse ekziston parimi i ndarjes së pushteteve, i shoqëruar nga mekanizma kontrolli dhe baraspeshimi.
Kështu, pushteti legjislativ miraton ligje dhe ushtron kontroll politik, dega ekzekutive zhvillon dhe zbaton politika publike, ndërsa gjyqësori ushtron funksionet e tij juridiksionale në mënyrë të pavarur. Qëllimi është të krijohet një sistem në të cilin pushteti kontrollohet nga degë të tjera të qeverisjes, me qëllim parandalimin e abuzimit dhe sundimit arbitrar.
Siguria
Shteti bashkëkohor ka gjithashtu një përgjegjësi themelore për të siguruar sigurinë kombëtare dhe të qytetarëve. Ai duhet të mbrojë shoqërinë nga krimi, kërcënimet e jashtme, terrorizmi, përpjekjet për destabilizim dhe rreziqe të tjera që mund të kërcënojnë sigurinë kolektive.
Por në një shtet demokratik, siguria nuk duhet të jetë në kundërshtim me lirinë. Duhet të kërkohet një baraspeshim mes sigurisë, lirisë dhe respektimit të të drejtave të njeriut. Shteti duhet të jetë në gjendje të mbrojë qytetarët duke respektuar Kushtetutën dhe parimet e sundimit të ligjit.
Përparimi Ekonomik dhe Social
Shteti bashkëkohor ka gjithashtu një dimension ekonomik dhe social. Duhet të krijojë kushtet për zhvillim ekonomik, investime, punësim, arsim, kërkim, inovacion, infrastrukturë dhe mbrojtje sociale.
Sigurisht, shteti nuk mund të garantojë vetë prosperitetin e çdo qytetari. Zhvillimi varet gjithashtu nga aktiviteti ekonomik, bizneset, puna, inovacioni dhe bashkëpunimi ndërkombëtar.
Megjithatë, shteti mund të krijojë një mjedis të bazuar në stabilitet, siguri ligjore, institucione efektive dhe rregulla të parashikueshme, të cilat nxisin zhvillimin dhe prosperitetin.
Shteti si Shërbim Publik
Në shtetin bashkëkohor, institucionet publike nuk duhet t’i shërbejnë vetëm pushtetit politik. Ato duhet, mbi të gjitha, t’i shërbejnë interesit publik dhe qytetarëve. Administrata publike duhet të veprojë me profesionalizëm, efikasitet, transparencë dhe llogaridhënie.
Qytetarët duhet të jenë në gjendje t’u besojnë institucioneve të tyre dhe të përfitojnë nga shërbime publike të arritshme dhe të barabarta.
Shteti bashkëkohor nuk është thjesht një strukturë që vetëm ushtron pushtet. Ai duhet të jetë garantues i demokracisë, të drejtave të njeriut, sigurisë, drejtësisë dhe kushteve për përparim, ndërkohë që vetë duhet të kufizohet nga Kushtetuta dhe ligji.
Shqip