Burimi: DTT-NET | Autorë: Ekrem H. Krasniqi dhe Skender Xhakaliu
Peizazhi i Shqipërisë po tërheq gjithnjë e më shpejt turistë nga vendet perëndimore. Ndërsa mobilizimi për përmirësimin e shërbimeve përkatëse në sektorin e turizmit është hapi i domosdoshëm i radhës, sektori i energjisë së gjelbër duhet të jetë ndër prioritetet kryesore për ringjalljen e ekonomisë së këtij vendi të Ballkanit Perëndimor.
Prodhimi i hidrogjenit të gjelbër përmes teknologjisë së elektrolizës, së bashku me hidrogjenin natyror të zbuluar së fundmi në lindje të Shqipërisë, përbën potencialin e dytë të jashtëzakonshëm. Për këtë arsye, autoritetet shqiptare duhet të nisin mobilizimin përmes bashkëinvestimeve me aleatët perëndimorë, në funksion të tregjeve rajonale dhe evropiane.
Nga: Ekrem H. Krasniqi dhe Skender Xhakaliu
Ekonomia e Shqipërisë, njëra ndër më pak të zhvilluarat në kontinentin evropian, ka perspektiva të hapura dhe e ardhmja e saj varet nga udhëheqësit dhe qytetarët e vendit.
Mundësitë për të bërë një hap të madh përpara në të dy sektorët në të ardhmen e afërt janë të jashtëzakonshme, pikërisht në një kohë kur po zhvillohen përplasje të mëdha mes fuqive botërore të dy blloqeve: vendeve perëndimore dhe boshtit Rusi–Kinë.
### Hidrogjeni
Sektori i energjisë së gjelbër përbën një mundësi të jashtëzakonshme për Shqipërinë, pikërisht në kohën kur vendet e zhvilluara po mobilizohen masivisht për të siguruar burime të pastra të energjisë.
Vendet e Bashkimit Evropian, si dhe Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe aleatët e tyre, tashmë po mobilizohen edhe për prodhimin e hidrogjenit të gjelbër.
Në kuadër të vendeve anëtare të NATO-s dhe duke marrë parasysh marrëdhënien e re ekonomike që pritet të ndërtohet mes BE-së dhe Kanadasë, përfshirë edhe një status të mundshëm të Kanadasë si vend i asociuar me BE-në, Shqipëria duhet të fillojë të tërheqë interesimin dhe të hapë dyert edhe për kompanitë kanadeze të specializuara në fushën e hidrogjenit.
Bashkimi Evropian, në dokumentin e tij të parë REPowerEU të vitit 2022, e përfshiu hidrogjenin e gjelbër në listën e planeve konkrete për zhvillimin e burimeve të tjera të energjisë së rinovueshme. Që nga ajo kohë, fondet për investimet e nevojshme në prodhimin e hidrogjenit të gjelbër janë shtuar vazhdimisht.
Bashkimi Evropian ka krijuar një mekanizëm të posaçëm për financimin e prodhimit të hidrogjenit, veçanërisht përmes ndarjes së ujit (H₂O) në hidrogjen (H₂) dhe oksigjen (O), përkatësisht teknologjisë së elektrolizës. Kjo përfshin edhe instalimet dhe objektet përcjellëse për transportimin e tij drejt industrive që do ta përdorin.
Në fillim të vitit 2024, vetëm dy vjet pas versionit të parë të REPowerEU, planet e Bashkimit Evropian për prodhimin e hidrogjenit u zgjeruan. Nga objektivi fillestar prej 20 milionë tonësh në vit deri në vitin 2030, ku 10 milionë tonë do të prodhoheshin në vendet afrikane dhe do të importoheshin prej andej, synimi është që deri në vitin 2040 të prodhohen deri në 35 milionë tonë hidrogjen të gjelbër në vit për tregun e BE-së.
Në këtë periudhë të planeve dhe veprimeve energjetike të BE-së, Shqipëria duhet ta shfrytëzojë mundësinë tani dhe jo më vonë. Shqipëria ka mbi 470 kilometra vijë bregdetare, e cila duhet të shfrytëzohet për prodhimin e hidrogjenit të gjelbër.
Në fillim të vitit 2024, studiues francezë deklaruan se në minierën e Bulqizës gjenden gjithashtu rezerva të hidrogjenit natyror, sasia e të cilit ende duhet të përcaktohet me saktësi, përtej vlerësimeve të para. Disa studime të tjera jozyrtare sugjerojnë se hidrogjeni natyror mund të gjendet edhe në zona të tjera të Shqipërisë.
Ky zbulim i ri i jep Shqipërisë dy burime potenciale të hidrogjenit: detin dhe tokën. Kjo mund ta shndërrojë vendin në prodhues të hidrogjenit dhe të produkteve të tjera që rrjedhin prej tij, për të cilat kontinenti evropian ka nevojë në kuadër të strategjisë dhe planeve të tij për energjinë e gjelbër.
Kjo do të ndihmonte në arritjen e objektivit madhor të pavarësisë energjetike, ose të paktën të një pavarësie të pjesshme, duke marrë parasysh fazën kalimtare nga përdorimi i burimeve fosile drejt burimeve të gjelbra dhe të pastra të energjisë.
Deri më tani, potenciali i hidrogjenit të gjelbër nuk ka marrë vëmendjen e duhur në Shqipëri. Megjithatë, kjo duhet të ndryshojë. Autoritetet shqiptare duhet të mobilizohen menjëherë për të kërkuar bashkëinvestitorë perëndimorë, edhe për nxjerrjen dhe komercializimin e hidrogjenit natyror.
Meqenëse Shqipëria aktualisht nuk ka infrastrukturën e nevojshme për përdorimin e hidrogjenit brenda vendit, fillimisht mund të shndërrohet në eksportuese të tij drejt vendeve të BE-së. Më vonë, mund të sigurohen fondet e mjaftueshme për përdorimin e tij edhe në tregun e brendshëm, përfshirë prodhimin e energjisë elektrike. Në këtë mënyrë, ky burim energjetik do të përdorej si në Shqipëri, ashtu edhe në tregjet e Ballkanit Perëndimor.
### Turizmi
Vonesat në përmirësimin e situatës në sektorin e turizmit dhe në përafrimin e standardeve të tij me ato të vendeve evropiane duket se tashmë janë kuptuar nga përgjegjësit në Shqipëri. Ekziston një vetëdije në klasën politike dhe atë të biznesit për investimet e nevojshme, në mënyrë që numri i vizitorëve të huaj, i cili në vitin 2025 arriti rreth 11–12 milionë, të rritet edhe më tej dhe të ruhet në të ardhmen.
Shifrat e turistëve të vitit të kaluar nuk duhet të krijojnë vetëkënaqësi. Përkundrazi, ato duhet të shërbejnë si kujtesë për nevojën e madhe për përmirësimin e infrastrukturës në brigjet shqiptare, në mënyrë të balancuar në të gjithë vendin.
Kjo do të thotë se investimet nuk duhet të përqendrohen vetëm nga Shqipëria e Mesme drejt jugut, por duhet të shtrihen edhe në veri, deri në kufirin me Malin e Zi.
Turistët evropianë mahniten nga peizazhet e bregdetit shqiptar, por jo aq shumë nga shërbimet që ofrohen në këtë sektor. Prandaj, vëmendja e menjëhershme duhet të përqendrohet në cilësinë e shërbimeve në sektorin HoReCa, që përfshin hotelet, restorantet dhe shërbimet e kateringut.
Turizmi detar në Shqipëri ndodhet në një moment të favorshëm, por kërkon më shumë kujdes. Sektori publik dhe ai privat duhet të mobilizohen për të bërë gjithçka që është e mundur, në mënyrë që vendi të konkurrojë me shtetet e rajonit dhe të Bashkimit Evropian për nga cilësia e shërbimeve.
Megjithatë, e gjithë kjo nuk duhet të bëhet në mënyrë të pakontrolluar. Shqipëria duhet ta ruajë bukurinë natyrore të vijës së saj bregdetare dhe të zonave malore, duke respektuar njëkohësisht të gjitha rregullat mjedisore të kërkuara nga kriteret e Bashkimit Evropian.
As rëndësia e turizmit malor, kulturor dhe historik nuk duhet të neglizhohet. Edhe këta sektorë kanë mangësitë dhe nevojat e tyre urgjente për përmirësim.
Prodhimi i hidrogjenit, së bashku me forcimin dhe përmirësimin e sektorit të turizmit, paralelisht me zhvillimin dhe zgjerimin e kapaciteteve të tjera prodhuese, do ta shndërronin gradualisht Shqipërinë në një ekonomi shumë më të zhvilluar dhe në një konkurrente të fortë mes ekonomive të Evropës Juglindore, brenda vetë Bashkimit Evropian.
E gjithë kjo do ta bënte Shqipërinë një “Shqipëri të Re”, me fuqi blerëse më të lartë për qytetarët dhe me mirëqenie ekonomike e sociale më të qëndrueshme.
Për realizimin e këtij synimi nevojitet vetëm një riorientim i politikave ekonomike të Shqipërisë dhe mobilizimi i autoriteteve vendore, në koordinim dhe bashkëinvestim me aleatët perëndimorë, sipas nevojave të tregut evropian.
Në këtë treg, energjia dhe burimet për prodhimin e saj janë në qendër të konkurrencës dhe përplasjeve aktuale globale mes bllokut perëndimor, nga njëra anë, dhe bllokut ruso-kinez, nga ana tjetër.
Shqipëria dhe vendet e tjera të Ballkanit Perëndimor, të cilat synojnë të bëhen anëtare të ardhshme të BE-së, duhet t’i shfrytëzojnë tani potencialet e tyre të energjisë së gjelbër, paralelisht me periudhën kalimtare të përdorimit të gazit natyror dhe gazit natyror të lëngshëm (LNG), dhe jo më vonë.
P.S. Ky tekst është një version i përditësuar i një artikulli të shkruar dy vjet më parë, në kuadër të propozimit për një status të mundshëm të Kanadasë si vend i asociuar me Bashkimin Evropian.
### Rreth autorëve
Ekrem H. Krasniqi është gazetar me përvojë, analist politik dhe themelues i DTT-NET, një agjenci e pavarur e lajmeve në gjuhën angleze, e përqendruar në Ballkanin Perëndimor, Bashkimin Evropian dhe sigurinë energjetike evropiane.
Në artikujt e tij autorialë, ai mbështet investimet e orientuara drejt së ardhmes, siç janë iniciativat e përbashkëta për prodhimin e hidrogjenit përmes elektrolizës dhe nxjerrjen e hidrogjenit natyror në Ballkanin Perëndimor, veçanërisht në Shqipëri, Kosovë dhe Maqedoninë e Veriut, në bashkëpunim me BE-në dhe vendet e tjera aleate perëndimore të NATO-s. Këto investime, sipas tij, mund të forcojnë ndikimin ekonomik dhe politik të rajonit në kuadër të strategjisë dhe objektivave të REPowerEU.
Skender Xhakaliu është ish-ambasador i Kosovës në Danimarkë dhe Gjermani. Aktualisht është anëtar i Kryesisë së Dhomës së Biznesit të Diasporës Shqiptare.
Shqip