Ejup Berisha
Mbështetet në një barazpeshë të saktë institucionale,. përballë perspektivës së zgjerimit të ardhshëm i cili mund ta rrisë BE-në në më shumë se 30 shtete anëtare, Së fundmi Komisioni Evropian ka paraqitur një sërë reformash të mëdha strukturore.
Parimet e tanishme të vendimmarrjes në BE
Korniza e vendimmarrjes së BE-së përdor kryesisht dy metoda votimi brenda Këshillit të Bashkimit Evropian ato janë shumica e Kualifikuar (QMA): Ky është rregulli i përgjithshëm për afërsisht 80% të ligjeve-procedurë e zakonshme legjvënëse. Për t’u miratuar, një vendim I njejti duhet të marrë “shumicë të dyfishtë” apo55% e Shteteve Anëtare domethënë, 15 nga 27 në vitin 2026). Apo përfaqësimi i të paktën 65% të popullsisë së përgjithshme të BE-së.
Njëzëshmëria-E Drejta e vetos, e nevojshme për fushat që konsiderohen shumë të ndjeshme, ku secili Shtet Anëtar e ruan sovranitetin e tij absolut. Kjo ka të bëjë me Politikën e përbashkët të Jashtme dhe të sigurisë (CFSP), taksat, buxhetin e BE-së si dhe me procesin e pranimit e anëtareve të reja.
Ndryshimet e propozuara në vitin 2026
Komisioni Evropian, nëpërmjet Presidentes Ursula von der Leyen dhe Komisioneres për Zgjerim Marta Kos, më 06 tetorë e zbuluan strategjinë zyrtare “Përgatitja për një Bashkim Evropian të Zgjeruar”. Objektivi është që të shmanget paraliza institucionale përballë pranimit të ardhshëm të vendeve si Ukraina ose Mali i Zi.
Tre reformat kryesore të propozuara janë:
Kalimi Gradual në Shumicën e Kualifikuar
Komisioni propozon anashkalimin e njëzëshmërisë pa i ndryshuar të gjitha traktatet dhe duke i aktivizuar klauzolat kalimtare. Votimi me shumicë të kualifikuar tani do të zbatohej për:
-Politikën e jashtme jo-ushtarake (p.sh., vendosjen e sanksioneve ndërkombëtare).
-Luftën kundër mashtrimit tatimor.
Vendimet e ndërmjetme në negociatat e zgjerimit. (Aktualisht, hapja e secilit nënkapitull të negociatave kërkon marrëveshjen e njëzëshme të 27 shteteve anëtare, gjë që e bllokon procesin në rast të mosmarrëveshjeve dypalëshe.
Sqarim: Vendimi përfundimtar politik për të integruar përfundimisht një vend do të kërkonte ende njëzëshmëri.
“Klauzolat Institucionale mbrojtëse ” për anëtaret e reja.
Për tu siguruar shtetet e tanishme anëtare në lidhje me rreziqet e prapambetjes demokratike, plani i vitit 2026 prezanton një mekanizëm 15-vjeçar “periudhë prove”. Nëse një shtet anëtar i ri shkel sundimin e ligjit, BE-ja mund të pezullojë financimin ose të drejtat e votës shumë më shpejt sesa sipas nenit të tanishëm 7 aktual. Për më tepër, anëtaret e reja do të duhet të zotohen që përkohësisht të mos e përdorin veton e tyre në zgjerimet e ardhshme.
Zvogëlimi i Madhësisë së Komisionit
Për të mbetur efektiv me 30 ose më shumë anëtarë, Komisioni po ringjall idenë e zvogëlimit të numrit të Komisionerëve Evropianë, duke thyer parimin e hershëm të “një KomisionerI për vend”.
Cila është pengesa për këtë reformë
Derisa këto propozime synojnë një Evropë më të shkathët, ato përballen me një sfidë të madhe ligjore me aktivizimin e klauzolave kalimtare për të hequr fuqinë e vetos duhet të miratohen njëzëri nga krerët e shteteve brenda Këshillit Evropian. Disa kryeqytete kanë frikë se do të humbasin fuqinë e tyre bllokuese dhe mbeten të pavullnetshme për të miratuar këtë ndryshim në procedurë.
Si funksionon një klauzolë kalimtare mbi ndikimin e këtyre votave në një vend kandidat specifik (si psh Ukraina ose Ballkani Perëndimor?
Një klauzolë kalimtare (e njohur në jargonin e BE-së si passerelle clause) është një mekanizëm ligjor brenda Traktateve të Bashkimit Evropian që lejon ndryshimin e procedurës së votimit në Këshillin e BE-së pa pasur nevojë për ndryshimin formal të traktateve. Konkretisht, ajo mundëson që në fusha specifike politike ku kërkohet votim unanim (ku çdo shtet ka të drejtë vetoje), të kalojhet në votim me shumicë të cilësuar (QMV).
Iniciativa dhe njëzëshmëria
Njëzëshmëria. Për të aktivizuar një klauzolë kalimtare, vetë Këshilli Evropian (krerët e shteteve të BE-së) duhet të marrë një vendim unanim. Kjo do të thotë se asnjë shtet anëtar aktual nuk duhet ta bllokojë këtë kalim fillestar.
Njoftimi i Parlamenteve Kombëtare: Çdo parlament kombëtar i vendeve të BE-së njoftohet për këtë vendim. Nëse brenda gjashtë muajve qoftë edhe një parlament kombëtar kundërshton, klauzola nuk mund të aktivizohet.
Zbatimi: Nëse nuk ka kundërshtime, votimi në atë fushë specifike (p.sh. politika e jashtme, taksat, ose fazat e zgjerimit) kalon nga njëzëshmëria në shumicë të kualifikuar.
Shmangia e vetos politike gjatë negociatave-Anashkalimi i bllokadave)
Deri më sot, çdo hap i procesit të anëtarësimit që nga hapja e kapitujve e deri te mbyllja e tyre kërkon vote të njëzëshme të 27 shteteteve anëtare. Kjo ka bërë që shpesh shtete të caktuara të përdorin veton për çështje dypalëshe(siç ka ndodhur historikisht në Ballkanin Perëndimor).
Ndikimi: Nëse BE-ja aktivizon një klauzolë kalimtare për procesin e zgjerimit, vendimet teknike dhe ndërmjetme të negociatave do të merreshin me shumicë të cilësuar. Kjo do të thotë se një shtet i vetëm nuk do të mund të bllokonte dot përparimin e Ukrainës apo të Shqipërisë për motive politike apo historike dypalëshe.
“Integrimi gradual” para anëtarësimit të plotë
Sipas reformave të reja të Komisionit, klauzolat kalimtare përdoren për të lejuar që vendet kandidate si Ukraina, Mali i Zi, Shqipëria dhe Moldavia të përfshihen gradualisht në politika të caktuara të BE-së- p.sh. Tregu i përbashkët, programet e energjisë, transportit dhe digjitalizimit) përpara se të bëhen anëtare me të drejta të plota të BE-së
Situata e integrimit të Maqedonisë Veriut dhe pozicioni i Bullgarisë lidhur procesin e vendim-marrjes për këtë qështje
Pranimi i Maqedonisë së Veriut në Bashkimin Evropian aktualisht është bllokuar, por nisma të rëndësishme diplomatike u nisën në fillim të tetorit 2026 për të provuar të zhbllokojnë procesin.
Faktet dhe zhvillimet kryesore të këtij muaji
Pengesa kryesore: Bisedimet formale për ti hapur kapitujt e parë (grupi “themelet”) kanë ngecur. BE-ja po kërkon që Maqedonia e Veriut të ndryshojë Kushtetutën e saj për të përfshirë zyrtarisht pakicën bullgare, një kusht që rrjedh nga kompromisi i vitit 2022 që qeveria aktuale ka refuzuar ta zbatojë pa garancitë e BE-së kundër vetos në të ardhmen.
Zhvillimet në fillim të tetorit 2026
Gjatë vizitës së saj zyrtare në Shkup më 2 tetor 2026, Presidentja e Komisionit Evropian Ursula von der Leyen kërkoi rifillimin e dialogut. U arrit një marrëveshje për të filluar një proces për të thyer bllokimin. Si pasojë, qeveria e Maqedonisë njoftoi se po i dërgonte një notë diplomatike Sofjes për të organizuar një takim zyrtar dypalësh për të kërkuar një kompromis.
Takimi Ministror në Sofje në tetor 2026
Duke përfituar nga një konferencë ndërkombëtare mbi Korridorin VIII në Sofje, Ministri i Punëve të Jashtme i Maqedonisë, Timčo Mucunski, u takua me homologen e tij bullgare, Velislava Petrova. Kërkesa e Re Bullgare: Gjatë këtij takimi, Ministrja Bullgare kërkoi zyrtarisht që Shkupi t’i jepte asaj një orar të saktë dhe të datuar që i detajonte hapat e planifikuara për integrimin e pakicës bullgare në Kushtetutën Maqedonase.
Bullgaria i mbyll derën kategorikisht cdo rishikimi
Shkupi kërkon zyrtarisht garanci politike dhe parashikueshmëri nga Bullgaria dhe Bashkimi Evropian që përfshirja e pakicës bullgare në Kushtetutën e Maqedonisë së Veriut të jetë kushti i fundit dypalësh. Qeveria e Maqedonisë së Veriut insiston në një zgjidhje ku ndryshimet kushtetuese të kenë efekt të vonuar (të hyjnë në fuqi pasi vendi të anëtarësohet në BE ose të mbyllë kapitujt), me qëllim që të parandalohen veto të reja nga Sofja lidhur me historinë, gjuhën apo identitetin maqedonas gjatë rrugëtimit integrues. Sa i përket reformave të inicuara në BE, ato nuk e eliminojnë pengesën apo veton e Bullgarisë për shkak të këtyre faktorëve:
Korniza Negociuese e pandryshueshme: BE-ja ka konfirmuar zyrtarisht se Korniza Negociuese e vitit 2022 (e njohur si Propozimi Francez) nuk mund të rinegociohet. Përfshirja e bullgarëve në Kushtetutë mbetet një parakusht i prerë dhe i palëkundur për të hapur kapitujt e parë të negociatave.
Mungesa e garancive paraprake: Zyrtarët e lartë të BE-së, si Komisionerja për Zgjerim Marta Kos, kanë bërë të qartë se zgjerimi i BE-së nuk ndërtohet mbi garanci të dhëna paraprakisht, por mbi besim dhe përmbushjen e detyrimeve të marra.
Shqip